ఆత్మ విశ్వాసం 
చాణక్యుడు మహా పండితుడు,రాజా నీతిజ్ఞుడే .కాని ,నివాసం వుండే ఆ ఇంటిని చూస్తే కడుపు చెరువు అవుతుంది .అదో పూరి గుడిసె .పిడకలు చేసే వారు లేక ఆవు పేడ ఉండలు ఉండలుగా అలానే వుండి పోయింది .వాటిని పగుల కొట్టి ,యజ్న విధులు నిర్వ హించ టానికి ,రాతి ముక్కలున్నాయి .శిష్యులు తెచ్చిన దర్భ మోపు అక్కడే అలానే ఉప్పురుసినాయి .చూరు కుంగి ఉంది . దాని పై సమిధలు ఆర పెట్టి వుండటం తో భారం మోపైంది .ఇదంతా చూస్తుంటే భవిష్యత్ మహా మంత్రి యెంత నిర్భాగ్యుడో ,యెంత సామాన్య  జీవితం గడుపు తున్నాడో   తెలుస్తుంది .కన్ను చెమరుస్తుంది .ఆ పడ చిత్రం మనసు లో నిలిచి పోతుంది .అయితె ,చాణక్య ప్రతిజ్న ,అతని ,లోకజ్ఞత ,,కార్య సాధన అప్రతి హతం .ఈ సందర్భం లో నే కంచుకి ప్రవేశించి ,ఆ మహా మహుని వ్యక్తిత్వాన్ని అంచనా వేసి చూపుతున్నాడు .పేరాస వల్ల మాట మీద నిల బడే వారు సత్య భాశానులు కోడా ,పేదరికం వల మాట కారులై ,రాజును ,నోటికి వచ్చి నట్లు పొగిడి ,పబ్బం గడుపు కుంటారు .కాని చాణక్యుని వంటి ,కోరికలు లేని వారికి ,రాజు -గడ్డి పరక తో సమానం .అని ఆయన ఔన్నత్యాన్ని ప్రశంశించి ,మహోన్నత ఆదర్శ మూర్తి గా మన ముందు నిల బెడ తాడు .ఆత్మ విశ్వాసం ,వ్యక్తిత్వమే మనిషికి బలం ,ధైర్యం ,సాహసం అని పిస్తాడు .
 గుణ శ్రేష్టత
రాజ్యాన్ని కంటికి రెప్ప లాగా కాపాడు కొనే రాజు వుంటే ప్రజలకు సుఖ ,శాంతులకు కొదవ వుండదు .నంద రాజ్య నిర్మూలనం జరిగి ,చంద్ర గుప్తుడు రాజ్యాభిషిక్తు డైనాడు .తాను చేసిన ప్రయత్నాలన్నీ ఫలించి ,రాజ్యం సువ్యవశ్తితమిందని ప్రతిజ్న నెర వేరిందని చాణక్య మంత్రి మహాదానందం పొందాడు .మహాత్ములకు ”బహుజన హితాయ ,బహు జన సుఖాయ ”అనేదే కదా ధ్యేయం !అ ఆనందాతి రేకం లో మహా మంత్రి  ఇలా  అనుకోని ఆనందిస్తున్నాడు –
”నందైర్వియుక్క్త మనపెక్షిత రాజ రాజై–రాధ్యాసి తం చ వృష లేన వృషేన రాజ్ఞాం
సింహాసనం సదృశ పార్ధివ సంగతం చ –ప్రీతిం పరం ప్రగుణ యంతి గుణా మమైతే ”
ధన మదాంధులు కుబేరుని కూడా లెక్క చేయని నందులు పోయి ,రాజ శ్రేష్టుడు రాజు అయినాడు .సింహాసనానికి తగిన వారసుడు లభించాడు .ఈ మూడూ ,నా నీతి ఫలితాలే .నాకు చాలా  ఆనందం గా ఉంది అని సంబర పడ్డాడు చాణక్య మంత్రి మహోదయుడు .
 గురు భక్తి 
చంద్ర గుప్తుని తో తనకు విరోధం వచ్చినట్లు ఎత్తు గడ పన్ని ,దాన్ని చంద్ర గుప్తు నితో తన  కోపాన్ని అతి గొప్ప గా అభినయిస్తాడు .మళ్ళీ సిగను విప్ప టానికి చేయి సిద్ధం గా ఉంది .మళ్ళీ ప్రతిజ్న చేయ టానికి సై .నందుల నాశనం తో చలారిన కోపాగ్నిని ,నీకు చావు మూడి ,నీ వినాశనానికి మళ్ళీ రగిలిస్తున్నావు .జాగ్రత్త .అని అందరి ముందు ,క్రోధ రూక్షిత నేత్రాల తో భయంకరం గా గర్జిస్తాడు .తాను లయ కాల రుద్రుడిని అయానని ,.ఆ తాండవానికి భూమి కంపిస్తోందని అన్నాడు .పాపం భయ పది పోయాడు శిష్య ప్రభువు చంద్ర గుప్తుడు .ఆ! అదేమీ లేదు .ఇద్దరు కూడ బలుక్కొని కుదుర్చుకొన్న ఒడంబడికే ఇది .అందుకే చంద్రుడు అను కొంటాడు చాణక్య గురువు ఆజ్న వల్లనే ,ఆయన మీద గౌరవం లేకుండా ప్రవర్తించి నట్లు నటించాల్సి వచ్చిందని .అయినా సిగ్గు పడు తున్నాడట .ఎక్కడైనా దాక్కొని ముఖం చాటేయాలి అని పిస్తోందట .యెంత నటన ?నటనా సార్వభౌముడు ఒకరైతే, అద్భుత నటనా మాత్యుడు ఇంకొరు ..రెండు రెండే .యెంత గొప్ప వ్యూహమో ఆ తర్వాత కాని మనకు తెలీదు .అవతలి వాళ్ల పునాదుల్ని కది లించే ఎత్తు గడ .మానవ మనస్థితికి అద్దం పట్టే సంఘటన .ఇద్దరు మహా నటుల   హావ భావ చేష్టా వ్యాపారం .అంత రంగ మధనం .హాశ్యానికైనా మర్యాదకు లోపం  రాకూడదు .గురు విరోధం కూడదు అన్న సత్య వేదం ,గౌరవ భంగం జరగ రాదనీ లోకానికి హెచ్చరిక .
 చింత -వంత 
చాణక్యుడు రాక్షస మంత్రి గుండెల్లో నిద్ర పోతున్నాడు .రాక్షసునికి కంటి మీద కునుకు లేదు .యెంత ప్రయత్నించినా కౌటిల్యుని ఎట్టు గడ తెలుసు కో లేక పోతున్నాడు .ప్రయత్నాలన్నీ చిత్తూ అయి పోయాయి .చింత -చింత కర్ర లా దహించి వేసి నిద్ర రానీయటం లేదని బాధ పడుతున్నాడు .మలయ కేతుడూ భంగ పడ్డాడు .తన తల్లి కున్న రత్నాల గాజులు కూడాపగిలి పోయాయి .పట్టు పైటలు చెది రాయి .జాలి అరుపులు రేగాయి .జుట్టు ధూళి ధూసరిత మైంది .తండ్రి చని పోవటం కౌటిల్యమే .ఆ ప్రతీ కారాన్ని తీర్చు కొని ,తండ్రి పర్వత రాజుకు ఆత్మ శాంతి చే కూర్చాలి అను కొన్నాడు మలయ కేతుడు .ఇక్కడ తల్లి శోకం . అక్కడ తండ్రి మృత్యువు కు చలించిన కుమారుడి శోక తప్తత ,గుండె గాయం కని  పిస్తుంది .ఒదార్చా లన్న తపన తో భీకర ప్రతిజ్ఞా విన్పిస్తుంది .మానవ హృదయం ప్రతీ కారం తోనే శాంతిస్తుంది అనే లోక సహజ గుణం మలయ కేతు మాటల్లో ప్రతిధ్వ నిస్తుంది .చాణక్య లౌక్యానికి విల విల లాది పోతున్నాడు .తట్టు కోలేక గింగిర్లు తిరుగు తున్నాడు .ఎటు చేరాలో తెలీని సందిగ్ధ స్థితిలో అతలా కుతలమై పోతున్నాడు .
ఈ సందర్భం గానే మలయ కేతువు తన మనసు లోని ద్వైవీ భావాన్ని ,సందేహ స్థితిని చక్కగా విశ్లేషించి వివ రిస్తాడు .తనకు నంద వంశం మీద మొదటి నుంచి గౌరవం వుంది .తండ్రి పర్వత రాజు ,ఆ వంశానికి చేదోడు వాదోడు గా మసిలిన వాడే .అయితే -చాణక్యుని తో దెబ్బ తిన్న చంద్రుని చేరాలా ?వాళ్ళిద్దరి మధ్యా స్నేహం  భక్తీ చాలా గొప్పవి .చంద్రుడు ప్రతిజ్న తప్పే వాడు కాదు .తనకు ఆశ్రయం ఇచ్చి ,ఆద రిస్తాడు .ఎటు ఉండాలో ఏమి చేయాలో తేల్చు కో లేక అతని మనసు కుమ్మరి సారే ఎక్కి నట్లుగా చాలా సేపు అటు ,ఇటూ ,తిరుగు తోందట .విపత్కర పరిస్థితి వస్తే ,మాన వ హృదయం  పొందే  ,ఆరాట  పోరాటాలకు ఈ సన్ని వేశం చక్కని ఉదాహరణం .బలహీన మైన క్షణం లోను ,క్షణిక ఉద్రేకం  లో ను తీసుకొనే నిర్ణయాలు ప్రమాద ఘంటికలను మోగిస్తాయి .అలానే వుంది -మలయ కేతు  పరిస్థితి .
సశేషం
మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –24 -02 -12 .

     సంస్కృత సాహిత్యం లో విశాఖ దత్తుడు రచించిన” ముద్రా రాక్షసం” నాటకానికి ఒక ప్రత్యేకత వుంది ,నంద రాజా వంశ నిర్మూలనకు ,మౌర్య చంద్ర గుప్తుని అభిషేకించ టానికి ,అవమానం పాలై ప్రతీ కారం తీర్చు కోవాలనే ఆచార్య చాణక్యుని యుక్తి విశేషాలకు ఇది గొప్ప రంగ స్థలం .రాజకీయ మైన ఎత్తు గడలు ,వ్యూహాలు ,అపోహలు జిత్తులు ప్రతి అంకం లోను కని పిస్తాయి .రాజకీయం కోసం రాజ్యాధికార సాధన కోసం ,అధికారాన్ని నిల బెట్టు కోవటం కోసం ఇటు చాణక్యుడు ,అటు ,నందరాజ్య మంత్రి రాక్షసుడు చేయని ప్రయత్నం లేదు ,మితలాభం మిత్ర భేదం ,సంధి వగైరా లన్నిటికీ ఈ ఆటకం కేంద్రం .అన్ని పాత్రలను ,రచయిత అద్భుతం గా సృష్టించి ,పోషించి ,సేహబాస్ అని పించుకొన్నాడు .”రాజకీయం రాక్షసం ”అన్న పేరు ఈ నాటకాన్ని బట్టి వచ్చినదను కొంటె తప్పేమీ  కని పించదు .అయిన వారి మధ్య చిచ్చు ,కాని వారిని కావలించు కోవటం ,చూస్తే ఔరా అని పిస్తుంది .ప్రతి క్షణం ఉత్కంత భరితం గా సాగే నాటకం .చివరికి చంద్రుని గ్రహాణా లన్ని   తొలగి ,సింహాసనం పై ప్రతిష్టించి ,ఏ రాక్షస మంత్రి ఇన్ని అనర్ధాలకు కారకుడై నాడో ఆతనినే చంద్ర గుప్తుని మంత్రి గా చేసి నిష్క్రమిస్తాడు ఆర్య చాణక్యుడు .చాణక్య నీతి ని ”కౌటిల్యం ”గా రచించి భావి తరాలకు చక్కని పరి పాలనా యంత్రాంగాన్ని చూపించి ,తెర మరుగౌతాడు మహా మంత్రి చాణక్యుడు .ఇంతటి క్షణ ,క్షణ రాచకీయ సంఘటనల్లోనూ ,అక్కడక్కడా మంచి ,మానవతా ముద్ర ను వేశాడు విశాఖ దత్తుడు .ఆ ముద్రా విష్కరణమే   ఈ వాసం ధ్యేయం .
 నౌకరి -కోరిక 
మహాత్మా గాంధి ని ” వన్  మాన్ ఆర్మీ ”అంటాడు మౌంట్ బాటెన్ .చాణక్యుడూ అలాంటి వాడే .జరిగేది జరగ బోయేది జరుగు తున్నది , అంతా ఆయన మేధో విలసితమే .అంతటి శూక్ష్మ నిష్ఠ దృష్టి ఉన్న వాడు .అందుకే కవి ,చాణక్యుని తో నిజ మైన సేవక లక్ష నాలేమిటో  చెప్పిస్తాడు .తెలివి ,పరాక్రమం వున్నా ,స్వామి భక్తీ లేని నౌకరు పనికి రాడు. భార్య లా వుంటే ,భారమే తప్ప ,ప్రయోజనం లేదు.సంపద లో ,ఆపదలలో ,రాజు మేలు కోరే వాడు ,చేసే వాడే మంచి సేవకుడు అంటాడు .కోరికను ,వయసు మీద పడ్డప్పుడు వదిలించు కోవాలి .లేక పొతే శిరో భారమే అవుతుంది అని కంచుకి తో మూడో అంకం లో చెప్పిస్తాడు .ముసలి వాడికి లోకం మీద విసుగు ,కోరికా ఇంకా తన్ను వదల లేదని బాధ .కళ్ళు కని పించవు .వాసన తెలీటం  లేదు ..దేహం మొద్దు బారి పోతోంది .వినికిడి లేదు .కాళ్ళూ చేతులు స్వాధీనం తప్పాయి .ఒకోరికా !ఇంకా ఎందుకు నన్ను వదల లేక పోతున్నావు ?అని అని పిస్తాడు .ఇది అందరం ఆలోచించాల్సిందే .అనుసరించాల్సిందే .వ్యధకు ,బాధకు మూల మైన కోరిక యెంత పని చేస్తుందో అందరికి తెలిసిన విషయమే .
 సమర్ధుని దే రాజ్య లక్ష్మి
సౌఖ్యం కోసం సంపద అవసరమే .అయితే దానిపై వ్యామోహం ,జీవితాన్ని ఆట లాదిస్తుంది .లక్ష్మీ దేవి చంచల మైంది .వేశ్యలా కుదురు లేని దాని చంద్ర గుప్తుడే అంటాడు .ఆమె కు కోపంగా ఉన్న వాడిని చూస్తె భయం.మెత్తని వాణ్ని పరాభ విస్తుంది . తెలివి తక్కువ వానిని చేరాడు .పండితుడి నంత మాత్రాన వాడితో స్నేం చేయదు .వీరుణ్ణి చూస్తె భయ పడు ర్తుంది .పిరికి వాని హేళన చేస్తుంది .రాజ్య లక్ష్మి ఎక్కువ గా చనువు గా వుండే వెలయాలి లా ,ఎప్పుడూ ,కష్టం తో ,దుఖం తో సేవింప దగినది గా ఉంటుందని అని పిస్తాడు నాటక కర్త మౌర్య చంద్ర గుప్తుని తో ..
 వినయం 
ఋతు వర్ణన లోను కవి ప్రత్యేకత చూపిస్తాడు .మాన వీయ కోణాలను విశాఖ దత్తుడు ఆవిష్కరిస్తాడు .శరదృతువు లోకం లో జనానికి అణకువ నేర్పిందట .జలాశయాల్లో నీరు తగ్గి ,వారి చేలు పంటల అరువు తో వంగి వున్నాయి .నెమల్ల పొగరు కూడా తగ్గింది .అందుకే శరత్తు అందరికి వినయం నేర్పిందంటాడు .మనం ఎలా మాసాలు కోవాలో ,ప్రవర్తించాలో ఋతువు కూడా హిత బోధ చేసిందన్న మాట .రాజు దగ్గర సేవ చేయటం చాలా కష్టం .ఏ క్షణం లో వాళ్ల మనసు ఎలా ప్రవర్తిస్తుందో గ్రహించటం కష్ట తరమే .సేవ అనేది కత్తి మీది సాము లాంటిది .ఈ బాధ అనుభవించి ,అనుభవించి తన అనుభవాన్ని ఒక కంచుకి తెలియ జేస్తాడు .ముందు రాజు వల్ల ,తర్వాత మంత్రి వల్లా ,రాజు కిష్టమైన వాడు ,విటులు ,అతని అనుగ్రహం వున్న వాళ్ళు ,మిగిలిన అందరి వల్లా   భయ మేనట .సేవా వృత్తి ,శ్వ( కుక్క నడ వడి ) వృత్తి ,గా ఉంటుందట .యెంత అనుబావ సారమో ?ముఖం పైకెత్తే వీలే వుండదు .శ్రమకు తగ్గ ఫలితం వుండదు .అందుకే పండితు లైన వారు అందరు చులకన గా భావంచే నౌకరీని ,దెబ్బకు ఒళ్ళు ముడుచు కొనే కుక్క  నడ వడి గా భావిస్తారని బావురు మంటాడు .
సశేషం
మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –23 -02 -12 .

         చూస్తూ చూస్తుండ గానే ఏడాది గడిచి పోయింది ముళ్ళ పూడి సరస్వతీ సామ్రాజ్యం చేరి .అక్కడ అమ్మ సరస్వతమ్మ తో ఏ వ్యంగ్య  బాణాలు సంధించి నవ్విస్తున్నాడో ?ఆ యమ్మ ఈ కుర్రని ఆర్భాటపు అచ్చ తెలుగు పలుకు బడులకు  యెంత హర్షిస్తోందో ?మనం మాత్రం ఏదో ఒక సంతాప తీర్మానం పెట్టి ,మన బాధ్యత ను దులిపేసుకోన్నాం .మళ్ళీ ఆ విషయం లో చొరవ చూప లేక పోయాం .ఇది తెలుగు వాడికి మామూలే .ఆ మహా హాస్య  రచయిత పేర ఒక పురస్కారం ప్రకటించామా ?ఆ వ్యంగ్య వైభవాన్ని ఆవిష్కరించిన ప్రతిభా వంతులకు సత్కారాలు చేశామా ?ఆ పుస్తకాలను ఈ తరం వాళ్ళు చద వటానికి ,మార్గం ఆలోచించామా ?ఒక డాక్యుమెంటరి తీశామా ?చేతులు ముడుచుకు కూర్చున్నాం మనం .మన ప్రభుత్వ ప్రబుద్ధులకు ఎట్లాగు పట్టదను కోండి .ఆయనే మైనా పైరవీలు చేశాడా ,పంచన చేరి వంత పాడాడా ?.తిమ్మిని బ్రాహ్మి ని చేశాడా ?మాయ మాటలు చెప్పి మంత్ర జలం చల్లి మైమర పించాడా /ఉన్నది వున్నట్లు ,చురుక్కు మనేట్లు ,కొరడా తో చళుక్ మనేట్లు దులిపి మన బుద్ధుల్ని ఎండ గట్టి ,మన పాలకుల చీకటిని అక్షరాల వెలుగు లో చూపి ,మనదైన పౌరాణిక చిత్రాలకు కావ్య గౌరవం కల్పించి ,ప్రతి మాట వెనుక అనేక ఊహల ఊటలు నింపి ,,ఆ మహా పురుషుల చరిత్రను స్వర్ణ మయం చేశాడు .జాతికి ప్రేరణ కల్గించాడు .మంచి చెప్పాడు .చెడు ఇది దీని జోలికి పోవద్దు అని మర్యాదగా చెప్పాడు .మంచి మనిషికి ఒక మాట చాలు అని పించాడు .స్నేహం చేసిన బాపు కు తోడూ నీడ అయాడు .ఆ జంట పండించిన పంటలు అనుభవించ టానికి ఏళ్ళు ,పూళ్ళు చాలవు .అవి నేమరేసుకొంటే చాలు జీవితం ధన్యం అని పిస్తుంది .సామాన్యుని మాన్యుని చేసే విధం చెప్పాడు .చెవ లాయి లోని మూర్ఖత్వాన్ని వదిలించి ,చేవ గలాడిని చేయాలను కొన్నాడు .కోపం తోనో విప్లవ ధ్వానాలతోనో చెప్పే కంటే శల్య గతం అయేట్లు   నవ్విస్తూకొక్కిరిస్తూ , ,గిల్లుతూ చమత్కరిస్తు  చెబితే రక్త గతం కూడా అవుతుందని చెప్పాడుఅట్లా..
మనల్ని మర్కట కిషోర న్యాయం గా పొట్ట కంటించుకొని తనతో తెసుకు వెళ్తాడు .కోతి కొమ్మచ్చు లాడిస్తాడు .మనకేమీ భయం లేదు బాధ్యత అంతా ఆతనిదేగా .పెద్దల యెడ యెంత భక్తో రమణ కు ఆర్ధర్ కాటన్ ను ”గోదావరి మట్టిని బంగారం గా మార్చి ఎడారిని గోదావరి ని చేసిన మహనీయుడు ”అన్నాడు అందం గా .ఆయన్ను భూ-సురుడు ”అనటం రమణ ఒక్కడికే చెల్లింది .అంటే భూమి మీద తిరిగిన దేవత అని అర్ధం కాటన్ దొరకు ఇంత కంటే కీర్తి కిరీటం ఇంకేముంది ?మనకు ఆయనంటే అంతటి గౌరవాభిమానాలున్నాయి .కాని అలా మాటల పటం కట్టటం రమణ కే చెల్లు .
అందాల రాముడు సినిమా లో ”పలుకే బంగార మాయే ”పాట లో పల్లవి మాత్రమె రామ దాసు -చరణాలన్నీ ‘ఆరుద్రాసు ”అని వ్యంగ్యమాడాడు శ్లేషించాడు .భ.కా.రా.మాస్టారు అంత్య ఘడియలలో కూడాహాస్య  మేలనం చేశారట .దాన్ని గుర్తుంచుకొని రమణ భమిడి పాటి వారి భాష లో ఒక అద్భుత మైన శీను కట్టాడు .దీన్ని అంతా ”భమిడి పాటి వారు చావుల దేవుడి తో చేసిన సరసం ”అని ,మరణం లోను,మాస్టారి హ్యుమరాసాన్ని చిలకరిస్తూ  ,పాశం, మీద పడుతున్నా ఏట కారం మాన లేదని ముక్తాయిస్తాడు
ప్రవీణ్ అని మారు పేరు తో రాసే తురగా జానకీ రాణి  గారి భర్త కృష్ణ మోహన్ ను ”వాక్ చతుర్ముఖుడు ”అంటాడు ముళ్ళ పూడి .ఆయనది ప్రసన్న వదనం అని ప్రహ్లాద వచనం అని ,ప్రమోద రచనం అని అక్షర నివాళులు అర్పిస్తాడు .”ఘాటు ప్రేమ ”ను కాటు ప్రేమ అన గల సత్తా ఎవరికుంది బాబూ !”ఎక్కడ కవిత చిరు నవ్వితే అక్కడ ఏం,వి.ఎల్ .వేగు చుక్క గా వాటిని ఎత్తిన పెట్టు కొని వూరేగిస్తాడు అని యువ కవులకు ,అతనెంత ప్రోత్సాహాన్నిచ్చారో కళ్ళకు కట్టి నట్లు వర్ణించి నూజివీడు మాస్టారి ప్రేరణకు జోహార్లు అర్పిచాడు .యువ కవుల కవితల్ని నెత్తినా పెట్టుకోని ఊరేగించి ,ఆనదించి ఆనందింప జేసే వాడు అని వెన్నెల్లో మధుర స్మృతులతో పన్నీటి జల్లు కురిపించాడు ముళ్ళ పూడి .”తాగుడు మూత లు ”ఆడ బోయి ,పున్నమి చంద్రుడు సగమై ,విదియ చంద్రుడై ,పాడ్యమి నాటి చంద్ర రేఖ అయి ,అమావాస్య నాటి సినీ వాలి గా అదృశ్య మైనాడు .నవ్వు ఆగి పోయింది .చీకటి వెలిగింది .పున్నమి నాడే   అమావాస్య దాపరించిందని వాపోయాడు హితుడు ,స్నేహితుడు అయిన ఏం ..వి.ఎల్.మరణాన్ని జీర్ణించు కోలేక పోయాడు రమణ .
వ్యక్తీ లోని ప్రతిభకు అక్షర పట్టాభిషేకం చెయ్యనిది రమణ ఉండ లేడు .”హౌరా !అక్షర శరీరా ! !పరిశోధక పర మేశ్వారా !క్షర మైన దేహాన్ని ,అక్షర శరీరం గా అనువ దించి ,సాహిత్యాకాశం లో ధ్రువ తార గా రంజిల్లే  ఆరుద్రా !సేహబ్బాష్” అని నిండు మనసు తో అర్చించాడు . తిండి పోతు ను  ”తిండా సురుడు ”అంటాడు .మరి మన భూ బకాసురులనే మనాలో ?భూ మ్యా సురులు అందామా ?సరదాగా రమణ భాషలో .
రాయ బారాలను రాయ బేరాలు అని చమత్కరిస్తాడు ,నిజం గా ఇందులో జరిగేవి బేర సారాలేగా ?వేటూరి వారిపాటకు  పల్లకి కట్టి ఊరేగిస్తాడు ”వేటూరి వారి పాటకు సాటేదని సరస్వతిని చేరి కోర –నా పాటేశ్వరునికి ఉజ్జీ వేటూరే నంది నవ్వి వెంకట రమణా “.అదీ ఆ సరస్వతి పుత్రుని పాటను ఊరేగించిన విధానం .”మాటలతో ఆడుకొన్న పాటల పర మేశ్వరుడు వేటూరి ”అని మెచ్చిన సంస్కారి .
” త్యాగయ్య కీర్తన లన్నీ మాకోసమే అన్నట్లు మనసారా రస సాగర మగు రీతిని పాడిన వారు బాలు .అదే చాలు.ముక్కోటి వేలు ”అని బాలు సంగీతా గాయక ప్రతిభకు నీరాజనం పట్టాడు వెంకట రమణ .ఇదీ రమణ మార్కు రచన .అందుకే దానికి అంత వెలుగు . .అందుకే  రమణ మాటలు దివితీలై  తేజస్సు నిస్తాయి. రవ్వల వెలుగు లు పూస్తాయి .దివ్వెల దీపావళి జ్యోతులే అవుతాయి .ఎందుకంటె అవి హృదయం లో లోతు నుంచి వచ్చే మాటలు ;లిప్ సింపతి కాదు .అదో ”సింఫనీ”- అంతే . ”దేహం ఒక సందేహం ఆత్మ మాత్రం నిత్యం సత్యం ”అన్న వేటూరి పాటల  సుందర రామ మూర్తి గారి మాటలు ,”,మరణం ఒక కామా అంతే .చైతన్యానికి ఫుల్ స్టాప్ వుండదు అంతా ఇల్లు ఖాళీ చేసి వెళ్లి పోవాల్సిందే .”అన్న  మాటలూ  ముళ్ళ పూడి  వెంకట రామణకూ వర్తిస్తాయి .మళ్ళీ ఇంకో మారు ముళ్ళ వాడి వ్యంగ్య నాడిని  జ్ఞాపకం చేసుకొంటూ –సెలవ్ .
మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -23 -02 -12 .

                                                తిరువూరు
  వెల్లంకి రాజా వంశీకులు పాలించిన సంస్థానం తిరువూరు .1550 కి పూర్వం మేడూరు ఘాట్ ,జమలవాయి కనక గిరి ,పరగణాలకు తిరువూరు రాజధాని .రాజా వెల్లంకి మల్లా రావు కు గోల్కొండ నవాబులు అధికారాన్ని అప్ప గించారు .ఈయన తర్వాత జానకి రాప్ , రెండవ మల్లా రావు ,లింగారావు రామా రావు ,వెంగళ రావులు జమీందారు లైనారు .వెంగళ రావు అబుల్ హసన్ అంటే తానీషా సమకాలికుడు .మాదన మంత్రి -వెంగళ రావు కు పూర్తి జమీందారి హోదా ఇచ్చాడు .ఔరంగ జేబు పాలన లో ఈ హోదా హుళక్కి అయింది .గండ భేరుండ పక్షి వున్న తెల్ల జెండా ,చామరం ,నాలుగు రకాల డ్రమ్ములు ,రాజ ప్రతిష్టను తెల్పేవి గా ఉండేవని కృష్ణా జిల్లా మాన్యుయల్ లో  వుందని మెకంజీ రాశాడు .1698 వెంకట  రావు పెద్ద కొడుకు గంపల గుదాన్ని ,రెండవ వాడు వెంగల రావు కు కలగర ,మూడో అతను పెద్ద రామా రావు కు తిరువూరు లభించాయి .అయిదవ కొడుకు జోగయ్యా రావు కు ఎన గడప లభించింది ..నాల్గవ వాడు సంతానం లేకుండానే మర నించాడు .తిరువూరు దక్కించుకొన్న పేద రామా రావు కు నలుగురు పుత్రులు .పెద్ద వాడు చని పోవటం తో మిగిలిన వారికి తిరువూరు ను మూడు భాగాలు చేసి పంచుకొన్నారు .చివరి వాడు సూరా రావు కు ముగ్గురు కొడుకులు .ఇద్దర్ని అన్నలకు దత్తత ఇచ్చాడు .వెంకట కృష్ణా రావు కు రాజు పేట ,చిన రామా రావు కు మధ్య తిరువూరు ముఠా ,రామ కృష్ణా రావు కు పాత తిరువూరు ముఠా లభించాయి .1802 లో వీరంతా జమీందార్లు గా స్థిర పడ్డారు .ఆ సమయం లో రాజ నాయకుడు అనే బంది పోటు దొంగ తీవ్ర అలజడి సృష్టించాడు .1827 లో వాడిని పట్టించి ,ప్రజాభి మానం ,ప్రభుత్వాభి మానం సంపాదించారు .రాజు పేట రాజు  కృష్ణా రావు కు జగన్నాధ రావు ,సూరా రావు ,శోభనాద్రి రావు ,అనే ముగ్గురు కొడుకులు .శోభనాద్రి ని కలగర జమీందారు దత్తత తీసుకొన్నాడు .దానితో కలగర తిరువూరు లో కలిసింది .పెద్ద వాడైన జగన్నాధ రావు మూడో కొడుకుని గంపల గూడెం జమీందారు దత్తత తీసుకొన్నాడు .ఈ జమీన్దార్లదరు దేశ భక్తులే .ప్రాజా సొకర్యం కల్గించిన వారే .బెజవాడ లోని రామ మోహన గ్రంధాలయానికి చిన వెంకట్రావు భూరి విరాళం ఇచ్చాడు .తిరుపతి కవులను ఆహ్వానించి ,ఇనగడప జమీందార్లు శతావధానం ఏర్పరచి ఘన సన్మానం చేశారు .వావి కొలను సుబ్బా రావు గారి ”కౌసల్యా పరిణయ ”కావ్యాన్ని ఖర్చులు భరించి చిన వెంకట్రావు ప్రచురించాడు కృష్ణా రావు ప్రభువును ,చెళ్ళ పిళ్ళ వారు శ్లాఘించారు .దాసరి లక్ష్మణ కవి -కవిత లో కాళిదాసునిగా ,ధర్మం లో కర్ణుని గా ,ఇశ్వర్యం లో దేవేంద్రుని గా ,పోలుస్తూ ”భవ్య గుణ సాంద్ర కృష్ణ భూపాల చంద్ర ”అన్నారు .రాజా వారు  ”బొబ్బిలి విజయం” నాటకం రచించారు .వీరికి శేషాద్రి రమణ కవులు ఆస్థాన విద్వాంశులు .దేవినేని సూరయ ,లక్ష్మణ కవులను ఘనం గా సత్కరించారు. కర్తా కారయితాగా   గంపల గూడెం జమీందారు కృష్ణా రావు  బహద్దర్ లబ్ధ ప్రతిష్టులు .
 గురజ సంస్థానం 
కొల్లేటి ఒడ్డున కైకలూరు ,గుడివాడ మధ్య లో ”గురజ ”వుంది .౧౭౦౦ ణాఆటీఈ ౪౦౦ చదరపు మైళ్ళ విస్తీర్ణం తో ౨౬౦ గ్రామాలతో పెద్ద సంస్థానం గురజ .సంస్థానాధీశులు ”కమదన ”వంశీకులు .పద్మ నాయక కులానికి చెందినా విప్పర్ల గోత్రీకులు .మొదట్లో గురవయ్య ,అంకన్న పాలించారు .కలిదిండి ,గుడి వాడ ,బట్టర జల్లి ,విన్న కోట ప్రాంతాలన్నే గురజ లవ్ .ఇవే చార్ మహాన్ అని చెప్పుకొన్నాం .మహల్ అంటే మండలం .కానుకొల్లు ,బేతవోలు కూడా గురజ రాజ దానులు గా ఉండేవి .1713 -1748  కాలం లో నూజివీడు సంస్థానాధిపతి రామ చంద్ర అప్పా రావు శిస్తు బకాయి పడటం తో దక్కను సుబేదారు అతని తల నరికి ఏలూరు కోట కు వేలాద దీశాడు .రుస్తుం ఆలి ఖాన్ నూజివీడు ను స్వాధీనం చేసుకొన్నాడు .సరిగ్గా పాలించక పోవటం తో ,కమదన అప్పయ్య ,రాయన్న లకు శిస్తు వసూలు బాధ్యతా లభించింది .ఈ ప్రభువులు గోల్కొండ ప్రభువు ఆదరం సంపాదించి ,నూజివీడు జమీని పునరుద్ధ రించారు .వెంకటాద్రి అప్పా రావు అప్పుడు నూజివీడు ప్రభువయాడు .కాని గద్దె నెక్కే లోపే మరణించాడు .వెంకతాద్రికి అధికారం సాధించి ఇచ్చిన కమదన సోదరులు ,నిస్వార్ధం గా ఆలోచించి ఆయన తమ్ముడు మేకా జగన్నాధ అప్పా రావు ను జమీన్దారును చేశారు .ఇతన్నే జగ్గయ్య అనీ అంటారు .జగ్గయ్య అధికారం లోకి రాగానే కమదన సోదరుల అధికారం పెకించే యానం చేశాడు .తిరుగు బాటు చేసిన సోదరులు ,జగ్గయ్య ను బంధించారు .నిడద వోలు ,పెంట పాడు ,ఇస్తానని బేరం పెట్టి ,విడుదలయాడు జగ్గయ్య .విడుదల ఆవ గానే ఈ సోదరులను దేశ బహిష్కారం చేశాడు .వీరిద్దరూ గోల్కొండ చేరి సుల్తాన్ కు అనీ వివ రించారు .నూజివీడు సంస్తాననాన్ని మొత్తం తమ పేరా రాయించుకొని తెచ్చుకోనారు .జగ్గయ్య కాళ్ళా వెళ్ళా పది బ్రతిమి లాడాడు .కొల్లేరు ప్రాంతం రాశిస్తా నన్నాడు .సోదరులు మాలీ మోస పోయారు .జగ్గయ్య మొండి చెయ్యి చూపాడు నూజివీడు గద్దె నెక్క గానే .హతాశులైన సోదరులు ఫ్రెంచ్ వారిని ఆశ్రయించారు .ఫ్రెంచి వారితో జరిగిన యుద్ధం లో జగ్గయ్య ఒడి పోయాడు .బందీ గా గుల్బర్గా కు తీసుకొని పోయారు .అక్కడే చచ్చిపోయాడు .కృతఘ్నత కు మారు పేరు గా జగ్గయ్య చరిత్ర లో నిలిచాడు .
కమదన సోదరులు నూజివీడు మేకా వారి పై న ఉన్న గౌరవం తో మేకా వెంకటాద్రి అప్పా రావు ను రాజుగా ప్రతిష్టించి ,1759 లో అమర్ దారీ సనద్ ను ,1763 లో జమీందారి సనాడు ను ఇప్పించి ,కృతఘ్నతకు మారుగా కృతజ్ఞతను  చూపారు.1764 వరకు సోదరులు గురజ ను పాలించారు . సంస్థానం అప్పుల పాలైంది .చల్లపల్లి ,నూజివీడు ,మొగల్తుర్రు జమీందార్లు గురజ ను కౌలుకు తీసుకొని పోషించారు .చివరికి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెని వశమయింది . 1792 లోశోభనాద్రి నాయుడు కంపెని ఆకి చెల్లించి జమీన్దారయ్యాడు .1803 లోమళ్ళీ కంపెని వశమయింది .  1813 లో కలిదిండి ,బత్తర జల్లి పరగణాలను వేలం వేసి వచ్చిన డబ్బుతో గురజ సంస్థానాన్ని నిల బెట్టారు ..1876 లో పూర్తీ గా అంత రించింది సంస్థానం .
1792 -1836 కాలం లో పాలించిన శోభనాద్రి నాయుడు సారస్వత సేవ బానే చేశాడు .మల్లం పల్లి మల్ల్కార్జున శాస్త్రి అనే కవి ”సత్య వతీ ఉపాఖ్యానం ”లో నాయున్ని కీరించాడు .”కమదన శోభ నాద్రి మహేన్ద్రుడిదే వ్రుత్తి యలమర్తి నల శోభనాద్రి పురము ”అని అవతారిక లో రాశాడు .కమదన వంశం లోని పాపయ్యా రావు కూడా పించను తీసుకొన్న మొదటి జమీందారు .ఇతని కొడుకు నరసింహారావు ,మనవడు వెంకట్రావు సాహిత్య పోశాకులే .వెంకరావు ”వైదర్భీ పరిణయం ”నాటకం రాశాడు .”సత్కవీన్డ్రుల సేవించి సాహిత్య మొక కొంత చవి గొని ,సరస మైన కవిత నల నేర్చి ”అని కవులచే ప్రశంశించ బడ్డాడు .మండ వల్లి లో ”ఆంద్ర ప్రబోదినీ గ్రంధ నిలయం ”అనే ప్రచురణ సంస్థ స్థాపించి సాహిత్య గ్రంధాలను ముద్రించాడు .ఈ వంశీకులు అందరు సాహిత్యాభి లాశులే .ఆంద్ర బారతి ,సారస్వత సర్వస్వం ,వెలువ రించా టానికి ముఖ్య కారకులు గురజ జమీన్దారులే .స్వార్ధ రహితం గా ,ప్రభు భక్తీ పరాయణు లు గా ప్రజాసేవ ,సాహిత్య సేవ చేసి గురజ సంస్థానాధీశులు పేరు ప్రతిష్టలు పొందారు .            చిన్న సంస్థానాల విషయం సమాప్తం .వీలు వెంబడి ముక్త్యాల ,చల్ల పల్లి, మైల వరం సంస్థానాల గురించి తరువాత కొంత ఆలశ్యం గా తెలియ జేస్తాను .
మీ –గబ్బిట దుర్గా రాసాద్ –23 -02 -12 .